Hà Nội "Chìm" Trong Trận Lụt Lịch Sử: Thực Trạng, Nguyên Nhân và Thách Thức Quy Hoạch Đô Thị

Thủ đô Hà Nội vừa trải qua những ngày cuối tháng 9, đầu tháng 10 năm 2025 với trận mưa lớn kỷ lục do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 10 (Bualoi), gây ra tình trạng ngập lụt nghiêm trọng trên diện rộng. Hàng loạt tuyến phố biến thành "sông", giao thông tê liệt, và đời sống sinh hoạt của người dân bị đảo lộn hoàn toàn. Tình trạng này một lần nữa gióng lên hồi chuông báo động về những yếu kém trong hệ thống hạ tầng đô thị và những thách thức to lớn mà Hà Nội phải đối mặt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan.

Thực trạng ngập lụt nghiêm trọng

Theo ghi nhận, trận mưa lớn kéo dài từ ngày 30 tháng 9 đã khiến nhiều khu vực tại Hà Nội chìm trong biển nước. Các tuyến đường huyết mạch như Đại lộ Thăng Long, Võ Chí Công, Nguyễn Xiển, Phạm Hùng và nhiều tuyến phố trong các quận nội thành như Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hoàng Mai đều ghi nhận tình trạng ngập sâu. Tính đến sáng ngày 1 tháng 10, Công ty TNHH Một thành viên Thoát nước Hà Nội cho biết đã có tới 82 điểm ngập úng trên toàn thành phố.

Tình trạng ngập lụt đã gây ra những hệ lụy nghiêm trọng. Giao thông gần như tê liệt tại nhiều khu vực, hàng loạt phương tiện chết máy giữa đường, người dân phải vật lộn để di chuyển qua những đoạn đường ngập sâu. Nhiều trường học đã phải cho học sinh nghỉ hoặc tổ chức cho các em ăn tối và ngủ lại trường do phụ huynh không thể đến đón. Hoạt động kinh doanh và sinh hoạt thường ngày của người dân bị ảnh hưởng nặng nề.

Nguyên nhân sâu xa của "cơn ác mộng" đô thị

Lượng mưa lịch sử vượt công suất thiết kế: Theo lý giải từ Sở Xây dựng Hà Nội, nguyên nhân trực tiếp của trận ngập lụt lần này là do lượng mưa quá lớn, phổ biến từ 250-350mm, có nơi lên tới hơn 500mm (tại Ô Chợ Dừa). Lượng mưa này đã vượt xa công suất thiết kế của hệ thống thoát nước hiện tại của thành phố, vốn chỉ đáp ứng được lượng mưa khoảng 310mm trong hai ngày.

Hạ tầng thoát nước quá tải và thiếu đồng bộ: Các chuyên gia nhận định, hệ thống thoát nước của Hà Nội, phần lớn được xây dựng từ thời Pháp thuộc, đã trở nên lỗi thời và quá tải so với tốc độ đô thị hóa chóng mặt. Đường ống nhỏ, không được nâng cấp thường xuyên là nguyên nhân chính gây ngập úng. Thêm vào đó, việc phát triển các khu đô thị mới thiếu sự kết nối đồng bộ với hạ tầng thoát nước chung của thành phố đã tạo ra những "lòng chảo" chứa nước, khiến tình trạng ngập cục bộ trở nên trầm trọng hơn.

Đô thị hóa và bê tông hóa: Quá trình đô thị hóa nhanh chóng đã làm giảm diện tích các không gian có khả năng thấm hút nước tự nhiên như ao, hồ, cây xanh. Thay vào đó là các bề mặt bê tông, khiến nước mưa không thể thẩm thấu mà dồn thẳng vào hệ thống cống vốn đã quá tải.

Giải pháp và tầm nhìn dài hạn

Trước tình hình cấp bách, UBND TP Hà Nội đã yêu cầu các đơn vị liên quan khẩn trương khắc phục các điểm ngập úng và triển khai các biện pháp ứng phó. Tuy nhiên, về lâu dài, Hà Nội cần có những giải pháp căn cơ và đồng bộ hơn.

Nâng cấp và hiện đại hóa hệ thống thoát nước: Việc rà soát và nâng cấp toàn bộ hệ thống thoát nước là yêu cầu cấp thiết. Quy hoạch thoát nước Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được phê duyệt, nhưng tiến độ triển khai các công trình trọng điểm như trạm bơm tiêu Yên Nghĩa vẫn còn chậm.

Phát triển đô thị bền vững, tăng không gian trữ nước: Các chuyên gia đề xuất mô hình "sống cùng với nước", trong đó tích hợp các giải pháp hạ tầng trữ nước vào không gian công cộng như công viên, hồ điều hòa. Việc xây dựng các hồ chứa ngầm, quảng trường trũng có khả-năng chứa nước mưa tạm thời là những ý tưởng cần được xem xét.

Nâng cao ý thức cộng đồng: Bên cạnh các giải pháp về hạ tầng, việc nâng cao ý thức của người dân trong việc không xả rác bừa bãi, không lấn chiếm kênh, mương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả của hệ thống thoát nước.

Trận ngập lụt lịch sử vừa qua là một bài học đắt giá cho công tác quy hoạch và quản lý đô thị của Hà Nội. Để Thủ đô phát triển bền vững và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các tác động của biến đổi khí hậu, cần có sự quyết tâm chính trị mạnh mẽ, tầm nhìn quy hoạch dài hạn và sự chung tay của cả cộng đồng.