Giá điện phải tăng bao nhiêu lần thì EVN mới xóa hết lỗ?

Ngành điện đang trở thành một trong những chủ đề nóng nhất trong thời gian gần đây khi Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) báo cáo khoản lỗ khổng lồ gần 44.800 tỉ đồng. Câu hỏi đặt ra: để bù đắp số tiền này, giá điện phải tăng bao nhiêu lần và tác động sẽ lớn đến mức nào đối với hàng chục triệu hộ dân cùng doanh nghiệp sản xuất?

EVN gánh lỗ gần 44.800 tỉ đồng

Theo Bộ Công thương, trong tháng 10/2025 tới, nếu giá điện tăng 3%, EVN có thể thu về khoảng 4.800 tỉ đồng. Con số này chỉ chiếm hơn 1/9 khoản lỗ hiện tại. Điều đó có nghĩa, để bù đắp toàn bộ, EVN cần tới hơn 9 lần điều chỉnh tăng giá ở mức 3%.

Quy định hiện nay cho phép EVN điều chỉnh giá 3 tháng một lần. Như vậy, trong trường hợp mỗi lần tăng chỉ dừng lại ở 3%, việc “xóa lỗ” sẽ kéo dài ít nhất hơn 2 năm. Nếu mức tăng mạnh hơn (chẳng hạn 5%), số lần điều chỉnh có thể giảm xuống, nhưng chắc chắn sẽ tạo sức ép lớn lên đời sống người dân và chi phí của doanh nghiệp.

Vì sao EVN lỗ lớn?

Theo các chuyên gia, khoản lỗ gần 44.800 tỉ đồng có nhiều nguyên nhân:

• Giá than, khí nhập khẩu tăng mạnh trong giai đoạn 2022–2023.

• EVN phải “ghìm giá” bán lẻ để bình ổn kinh tế vĩ mô theo chỉ đạo.

• Chi phí quản trị và bán hàng còn cao, chưa được tối ưu.

• Một phần đến từ đầu tư ngoài ngành hoặc các yếu tố tài chính khác chưa minh bạch.

Điều này dẫn tới khái niệm gọi là “lỗ chính sách” – tức là mua đầu vào cao nhưng buộc phải bán ra với giá thấp hơn, nhằm hỗ trợ nền kinh tế và người tiêu dùng.

Tác động đến gần 30 triệu hộ dân

Theo Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, việc đưa chi phí lỗ từ những năm trước vào giá điện của tương lai sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến gần 30 triệu hộ gia đình.

Điện tăng giá – tác động dây chuyền

Điện không chỉ là chi phí sinh hoạt mà còn là đầu vào quan trọng của hầu hết ngành sản xuất. Khi giá điện tăng:

• Hộ gia đình phải chi trả nhiều hơn cho sinh hoạt hàng ngày.

• Doanh nghiệp sản xuất sẽ đối mặt với chi phí cao hơn, dẫn đến tăng giá hàng hóa và dịch vụ.

• Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có thể tăng, tác động đến lạm phát.

Theo tính toán, nếu giá điện tăng 3% từ tháng 10/2025, CPI cả năm sẽ tăng khoảng 0,03% – con số tưởng nhỏ nhưng sẽ cộng dồn và gây sức ép khi tăng nhiều lần.

Những câu hỏi còn bỏ ngỏ

Chuyên gia Tô Văn Trường đã đặt ra hàng loạt thắc mắc cần được giải đáp minh bạch:

• Trong gần 44.800 tỉ đồng lỗ, bao nhiêu là do chênh lệch giá than, khí nhập khẩu?

• Bao nhiêu do EVN thực hiện chính sách “ghìm giá”?

• Chi phí quản trị, vận hành có hợp lý không?

• EVN có cam kết tái cấu trúc, cắt giảm chi phí, thoái vốn ngoài ngành hay chỉ “chuyển lỗ” sang hóa đơn của người dân?

Chỉ khi những câu hỏi này được trả lời bằng con số cụ thể, đáng tin cậy, người dân mới có thể chia sẻ khó khăn cùng EVN.

Kinh nghiệm quốc tế: không đẩy hết gánh nặng cho dân

Nhiều quốc gia từng đối diện tình trạng ngành điện thua lỗ đã đưa ra những giải pháp cân bằng, không để người dân gánh toàn bộ chi phí.

• Thái Lan: Minh bạch các khoản chênh lệch chi phí theo quý, đồng thời chia sẻ gánh nặng giữa nhà nước – doanh nghiệp – người tiêu dùng.

• Hàn Quốc: Khi Tập đoàn KEPCO lỗ kỷ lục, chính phủ yêu cầu doanh nghiệp tự phát hành trái phiếu để bù lỗ, đồng thời công bố kế hoạch tái cấu trúc và cắt giảm đầu tư ngoài ngành. Việc tăng giá điện chỉ được thực hiện theo lộ trình rõ ràng, gắn với cam kết minh bạch.

Những giải pháp này đều xoay quanh nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ” – tức là không một bên nào phải gánh chịu tất cả.

Quan điểm của Quốc hội

Đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Ngân sách, cho rằng khoản lỗ của EVN là “lỗ chính sách”. Ông nhấn mạnh, điều cần thiết là công khai, minh bạch, có lộ trình dài hạn và tham vấn rộng rãi người dân.

“Nếu có lý, có tình, người dân sẽ đồng tình ủng hộ”, ông Hiếu khẳng định.